Kort: hoeveel scheelt het?
Op een gemiddelde Europese reis tussen 800 en 1.500 kilometer stoot een nachttrein 5 tot 12 keer minder CO₂ uit per passagier dan een vlucht over dezelfde afstand. Op kortere afstanden (zoals Amsterdam–München) is het verschil het grootst omdat vliegen relatief inefficiënt is op korte hops — opstijgen en landen kost veel brandstof. Op langere afstanden (Amsterdam–Rome via Wenen) wordt het verschil kleiner maar blijft de trein veruit het schoonst.
Hieronder de cijfers voor acht routes die op NightTrainEurope dekking hebben.
Vergelijkingstabel — 8 Europese routes
| Route | Afstand | Trein | Vlucht | Verhouding |
|---|---|---|---|---|
| Amsterdam → Wenen | 1.140 km | ~30 kg | ~230 kg | 7,7× |
| Amsterdam → München | 825 km | ~22 kg | ~195 kg | 8,9× |
| Amsterdam → Milaan | 1.085 km | ~28 kg | ~210 kg | 7,5× |
| Amsterdam → Zürich | 790 km | ~21 kg | ~190 kg | 9,0× |
| Parijs → Berlijn | 1.055 km | ~27 kg | ~205 kg | 7,6× |
| Parijs → Wenen | 1.235 km | ~32 kg | ~240 kg | 7,5× |
| Brussel → Venetië | 1.305 km | ~34 kg | ~250 kg | 7,4× |
| Amsterdam → Palermo (3 etappes) | 2.260 km | ~58 kg | ~395 kg | 6,8× |
Alle cijfers per passagier, enkele reis. Treinwaarden gebaseerd op Europees gemiddelde stroommix (280 g CO₂/kWh). Vliegtuigwaarden inclusief radiative forcing-factor 1.9.
Hoe zijn deze cijfers berekend?
De getallen volgen de standaardmethodes die door de Britse overheid (DEFRA) en het Europees Milieuagentschap (EEA) worden gebruikt voor passagierstransport.
Trein
Een elektrische intercity- of nachttrein in Europa verbruikt gemiddeld 0,033 kWh per passagier per kilometer (UIC 2023). Bij de Europese stroommix van circa 280 g CO₂/kWh komt dat neer op ongeveer 9,2 g CO₂ per passagierkilometer. Voor Amsterdam–Wenen (1.140 km) is dat 10,5 kg. We rekenen iets ruimer (25-35 kg) om bezettingsgraad, omrij-routes en het langzamere energieverbruik van slaapwagens mee te nemen.
Vlucht
DEFRA 2024 hanteert voor Europese short-haul economy een waarde van 158 g CO₂e per passagierkilometer, inclusief radiative forcing 1.9x (het opwarmingseffect van NOx en condensatiestrepen op grote hoogte). Voor Amsterdam–Wenen (1.140 km) is dat 180 kg; we tellen 50 km voor transfer naar/van het vliegveld en operationeel meerverbruik erbij — daarom 230 kg in de tabel.
Wat zit er níet in deze cijfers?
Eerlijk zijn over de beperkingen van zo'n vergelijking:
- Bouw van de infrastructuur. Spoorlijnen, vliegvelden en treinen kosten zelf ook CO₂ om te produceren. Voor goed gebruikte spoorlijnen valt dit in de loop der jaren erg laag uit per passagier; voor onderbenut spoor hoger.
- Vlucht-bezettingsgraad. Veel vluchten zitten ruim 85% vol; nachttreinen vaak rond 70-80%. Dat verkleint het verschil licht.
- Compensatie en SAF. Sommige airlines bieden tegenwoordig CO₂-compensatie of een fractie sustainable aviation fuel. Dit verbetert het vliegtuigcijfer met enkele procenten — niet met een factor.
- Niet-CO₂ effecten zijn complex. De radiative forcing-multiplier (1.9 in onze cijfers) is een grove schatting; het IPCC-bereik loopt van 1.7 tot 4.0. Wij volgen de DEFRA-standaard.
Hoe verhouden andere vervoermiddelen zich?
| Vervoermiddel | g CO₂ per pkm | Voorbeeld Amsterdam → Wenen |
|---|---|---|
| Nachttrein (Europees gem.) | ~25 g | ~30 kg |
| Nightjet (100% waterkracht) | ~8 g | ~10 kg |
| Volle Tesla op groene stroom | ~30 g | ~35 kg |
| Auto benzine, 4 personen | ~50 g | ~57 kg |
| Touringcar (FlixBus, 80% vol) | ~30 g | ~35 kg |
| Auto benzine, 1 persoon | ~190 g | ~215 kg |
| Vlucht short-haul economy | ~158 g (+RF) | ~230 kg |
| Vlucht short-haul business | ~240 g (+RF) | ~345 kg |
pkm = passagierkilometer. Inclusief radiative forcing voor vluchten.
Wat betekent dit concreet?
Een Nederlander stoot gemiddeld ongeveer 7.500 kg CO₂ per jaar uit (CBS 2024). Eén retour Amsterdam–Wenen per vliegtuig (≈460 kg) is dus 6% van je hele jaarbudget. Dezelfde retour per Nightjet kost je 60 kg — minder dan een procent. Met andere woorden: wie jaarlijks twee tot drie Europese vluchten maakt, ziet zijn persoonlijke voetafdruk gevoelig dalen door op de trein over te stappen.
De besparing schaalt het sterkst op routes onder de 1.500 km — precies het bereik van het Europese nachttreinnetwerk. Voor verre interconinentale vluchten (Bangkok, New York, Tokio) bestaat geen trein-alternatief, en daar zit het grootste deel van de CO₂-uitstoot van de gemiddelde reiziger.
Bronnen en methode
DEFRA UK Greenhouse Gas Conversion Factors 2024 — gov.uk
EEA, "Transport and environment report" — eea.europa.eu
UIC, "Energy efficiency and CO₂ emissions in rail 2023" — uic.org
ÖBB Nachhaltigkeitsbericht 2024 (100% waterkracht-claim) — oebb.at
Methode trein-cijfers: 0,033 kWh/pkm × 280 g CO₂/kWh × afstand × ruime marge voor slaapwagen-overhead.
Methode vlucht-cijfers: 158 g CO₂e/pkm short-haul DEFRA 2024 (inclusief RF 1.9) × afstand + 50 km transferbuffer.